Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe w latach 1940-1946.

W chwili wybuchu wojny 1939 roku nastąpiło oczywiście automatyczne przerwanie, wszelkiej działalności T. O. P. R.

Część ludzi należących do Pogotowia opuściła Zakopane, sprzęt ratunkowy, znajdujący się w górach w stacjach ratunkowych uległ prawie zupełnemu zniszczeniu i rozkradzeniu. Większość sprzętu z siedziby Pogotowia w Zakopanem została wprawdzie jeszcze w pierwszych dniach wojny rozdana przez ówczesnego gospodarza Pogotowia na przechowanie przewodnikom - członkom Pogotowia - i ta w znacznej mierze ocalała jednak chaos i zamieszanie pierwszych tygodni po wybuchu wojny sprawiły, ze wiele cenniejszych przedmiotów jak lornety, świeżo przed wojną zakupione liny, plecaki; znaczne ilości materiału lekarskiego i opatrunkowego itp: zaginęło bez śladu.
W tym stanie pozostawało Pogotowie przez kilka miesięcy. Z chwilą, jakiego-takiego uspokojenia udało się ludziom dobrej wali zebrać i zabezpieczyć resztki sprzętu ratunkowego ocalałego w górach i w Zakopanem.

Z początkiem roku 1940 na skutek nacisku ze strony władz niemieckich Pogotowie zostało powołane z powrotem do swej działalności. Na ogólnym zebraniu członków, które odbyło się w dniu 22 stycznia 1940 r. w którym wzięli udział wszyscy członkowie w TOPR obecni w Zakopanem, uznano konieczność wznowienia działalności Pogotowia a zebrani uchwalili złożyć kierownictwo techniczne Pogotowia w ręce dotychczasowego wiceprezesa Z. Korosadowicza. Poza nim w skład zarządu wchodzili wszyscy ci ludzie, którzy sprawowali funkcje te do chwili wybuchu wojny z wyjątkiem nieobecnych w Zakopanem sekretarza I. Bujaka i b. kierownika J. Oppenheima. Zarząd ten przetrwał przez całą wojnę.

Ciężkie zadanie stanęło przed kierownictwem Pogotowia i w ogóle przed wszystkimi jego członkami. Władze niemieckie interesowały się działalnością Pogotowia, czasem jednak to zainteresowanie posuwało się, zbyt daleko i groziło nieprzyjemnymi konsekwencjami. Było to tym groźniejsze, że przynależność do Pogotowia pozwoliła niejednemu z członków na swobodne poruszanie się w strefie nadgranicznej co umożliwiało przeprowadzanie przez Tatry osób uciekających na Słowację.
Założono ponownie sieć stacyj ratunkowych w górach, w miesiącach zimowych uruchomiano stałe dyżury ratownicze na Kasprowym Wierchu, a od roku 1943 również i na Gubałówce, Zakupiono dość znaczną ilość sprzętu ratowniczego. Dlatego też działalność wojenna TOPR została powszechnie uznana ,jako fragment nieprzerwanego toku pracy od 30-tu lat istnienia Pogotowia. Niestety nabyty i ocalony z dawna sprzęt nie został dochowany da chwili obecnej. Zawierucha momentu przełomowego w chwili wygnania Niemców po raz drugi wyniszczyła inwentarz Pogotowia.

W zakresie organizacji wewnętrznej nastąpiły w latach powojennych dość znaczne zmiany. TOPR przyjęło nowy regulamin, którego projekt został wysunięty przez Koło Zakopiańskie Klubu Wysokogórskiego PTT.
Regulamin ten różni się od dawnego statutu przede wszystkim tym, ze w myśl jego zarząd Pogotowia nie jest wybierany przez członków, lecz w skład jego wchodzą, delegaci, których mianuje:
a) Komisja , Ratownictwa Górskiego przy Zarządzie Głównym PTT,
b) Klub Wysokogórski PTT,
c) Oddział Zakopiański PTT.
Delegaci dzielą się funkcjami w zarządzie i wybierają kierownika technicznego, jego zastępcę oraz lekarza Pogotowia.
Nowy regulamin przewiduje wprowadzenie członków-adeptów co w wielkiej mierze przyczynia się do odmłodzenia kadr ratowników tatrzańskich, wszyscy przewodnicy zawodowi i dzierżawcy schronisk tatrzańskich należą do Pogotowia z obowiązku.
Liczba członków TOPR wzrosła ostatnio znacznie: w chwili obecnej Pogotowie liczy około 45 członków czynnych ratowników, ogółem zaś na liście członków TOPR figuruje 53 nazwisk.

Spośród członków zginęli lub zmarli w latach 1940 - 46:
generał Mariusz Z a r u s k i - założyciel Pogotowia,
dyr. Tadeusz M a l i c k i - wieloletni jego prezes,
Józef O p p e n h e i m - wieloletni kierownik,
Zdzisław R i t t e r s s c h i l d,
Józef B a c h l e d a W a l a,
Wawrzyniec D z i e la w a,
Bronisław C z e c h,
Jan Kazimierz P e t e c k i,
Józef G ą s i e n i c a T o m k ów.

D z i a ł a l n o ś ć r a t o w n i c z a:
W czasie od wybuchu wojny w 1939 r. przez kilka miesięcy góry stały pustką – nikt po nich nie chodził, nie było tez żadnych wypadków górskich.

Listę ofiar rozpoczyna Franciszek Bryja, konduktor kolejki na Kasprowy Wierch. W dniu 12.II. 1940 został on zasypany lawiną spadłą w okolicy 6-tej podpory kolei ku Dol. Goryczkowej. Mimo natychmiastowej akcji ratowniczej Bryja poniósł śmierć. Był to jedyny wypadek lawinowy na przestrzeni lat 1940 – 1946.

W sezonie zimowym 1940/41 miały miejsce jedynie dwa poważne wypadki zaginięcia w Dol. Cichej, w lecie natomiast Pogotowie interweniowało kilka razy.Dr Moroz z Krakowa uległ wraz z żoną ciężkiemu wypadkowi na Świnicy, w czasie usiłowania przetrawersowania ze Świnickiej Przełęczy ku Przełęczy Mylnej. Wypadek zakończył się bez przykrych następstw.

 Na Giewoncie miały w tym roku miejsce 3 wypadki, z tego 2 śmiertelne; jeden po południowej stronie długiej grani Giewontu, drugi na północnej ścianie w żlebie Szczerby. Ofiarami byli Niemcy. Piątą wyprawę stanowiło poszukiwanie 3 zaginionych turystów – Polaków, których odnaleziono całych i zdrowych.

Rok 1942 przyniósł wzmożenie akcji Pogotowia. W zimie interweniowało Pogotowie 48 razy za pośrednictwem swych dyżurnych na Kasprowym Wierchu.

Z punktu widzenia kronikarskiego ciekawym był wypadek z niejakim Kriegnerem, który w kwietniu 42r. w czasie zjazdu z Kasprowego Wierchu zabłądził we mgle tuż ponad Halą Gąsienicową i zniknął bez śladu. Odnalazł się dopiero po dwu dniach w Dolinie Kościeliskiej. Jakim sposobem dotarł tam on – nie udało się ustalić.

 W lecie tego roku Pogotowie dokonało 7 wypraw ratunkowych w różne strony Tatr. Jak zwykle najwięcej wypadków było na Giewoncie.
W dniach 26. i 27. VII. 1942 przeszukiwało Pogotowie północną ścianę Giewontu idąc za rozpaczliwymi nawoływaniami jakiegoś turysty, który jednak - jak okazało się - wyszedł o własnych siłach z matni.

W dn. 11. VIII. 42 wyratowano młodego turystę Br. Stachnika ,który udawszy się po prostu bezpośrednio z dworca kolejowego w góry, wyszedł na Giewont po czym rozpoczął schodzić od krzyża wprost północną ścianą ku Dolinie Strążyskiej. Niefortunny turysta miał na tyle rozsądku, że znalazłszy się w trudnym terenie, z którego nie potrafiłby się sam wydostać, nie próbował już schodzić dalej lecz pozostał i czekał na pomoc Pogotowia.

 W parę tygodni potem wzywano Pogotowie na Giewont gdzie w żlebie Kirkora zmylili drogę schodzący turyści. Zdołali oni wyjść o własnych siłach. We wrześniu tego roku TOPR zorganizowało wyprawę po zwłoki nieznanego turysty, które znajdowały się w północnej ścianie Giewontu – w żlebie ku Szczerbie. Trup miał połamane ręce i nogi. Zwłoki były wysuszone co wskazywało, że od chwili przypadkowego odnalezienia musiały leżeć parę miesięcy. Nie udało się zidentyfikować ofiary wypadku – prawdopodobnie był to młody chłopiec – lat ok. 19.